Strategia promocji: czym jest, rodzaje (push i pull) i jak ją opracować

strategia promocji
strategia promocji

Strategia promocji to plan, który odpowiada na pytanie, jak firma będzie komunikować się z rynkiem: do kogo mówi, co chce przekazać, jakich narzędzi użyje, ile na to wyda i jak sprawdzi efekty. To jedno z podstawowych pojęć marketingu, które pojawia się w każdym podręczniku i na każdych zajęciach z marketingu. W tym tekście wyjaśniamy je od podstaw: od miejsca promocji w marketingu mix, przez instrumenty promocji i strategie push i pull, po plan krok po kroku na przykładzie małej firmy.

Czym jest strategia promocji?

Promocja to jeden z czterech elementów klasycznego marketingu mix, czyli koncepcji 4P: produktu (product), ceny (price), dystrybucji (place) i promocji (promotion). Obejmuje wszystkie działania, przez które firma informuje klientów o swojej ofercie, przekonuje ich do niej i przypomina o sobie. W nowszych podręcznikach zamiast „promocji” coraz częściej używa się szerszego pojęcia komunikacja marketingowa, bo dziś to nie tylko przekaz od firmy do klienta, ale także rozmowa w obie strony. Więcej o samej koncepcji piszemy w tekstach o marketingu mix i o modelu 4C, który patrzy na te same elementy z perspektywy klienta.

Strategia promocji to długofalowy plan tej komunikacji. Określa:

  • grupę docelową, czyli do kogo mówimy,
  • cele komunikacji, na przykład zbudowanie rozpoznawalności, zachęcenie do pierwszego zakupu albo utrzymanie stałych klientów,
  • przekaz, czyli co chcemy powiedzieć i dlaczego klient ma nam uwierzyć,
  • instrumenty promocji i ich proporcje (tak zwany promotion mix),
  • budżet i harmonogram,
  • sposób pomiaru efektów.

Strategia promocji wynika ze strategii marketingowej i strategii marki, a nie odwrotnie. Najpierw firma wie, kim jest i dla kogo działa, a dopiero potem decyduje, jak o tym mówić. O tym, z czego składa się strategia marki, piszemy w przewodniku po strategii marki.

Instrumenty promocji, czyli promotion mix

W polskich podręcznikach najczęściej wymienia się pięć podstawowych instrumentów promocji. Nowsze podręczniki, w tym „Marketing” Kotlera i Kellera, poszerzają tę listę między innymi o wydarzenia i doświadczenia oraz marketing w internecie i mediach społecznościowych.

Klasyczna piątka nadal jest jednak punktem wyjścia:

InstrumentNa czym polegaZaletyOgraniczenia
ReklamaPłatny przekaz w mediach: telewizji, radiu, internecie, prasie, na billboardachDuży zasięg, kontrola nad treścią, budowanie rozpoznawalnościWysoki koszt, przekaz jednostronny, część odbiorców reklamy omija
Promocja sprzedażyKrótkoterminowe zachęty: rabaty, kupony, gratisy, konkursy, programy lojalnościoweSzybki wzrost sprzedaży, łatwy pomiarEfekt krótki, nadużywana obniża wartość marki
Public relationsBudowanie relacji i wizerunku: kontakty z mediami, wydarzenia, sponsoringWysoka wiarygodność, niski koszt kontaktuMała kontrola nad przekazem, trudny pomiar
Sprzedaż osobistaBezpośrednia rozmowa sprzedawcy z klientemDopasowanie do klienta, możliwość odpowiedzi na wątpliwościBardzo wysoki koszt jednego kontaktu, mały zasięg
Marketing bezpośredniPrzekaz kierowany do konkretnej osoby: e-mail, SMS, list, telefonPrecyzyjne kierowanie, łatwy pomiar odpowiedziRyzyko odbioru jako spam, wymaga zgód i dobrej bazy

W praktyce żaden instrument nie działa sam. Reklama buduje rozpoznawalność, promocja sprzedaży skłania do zakupu, PR dodaje wiarygodności, a marketing bezpośredni pomaga utrzymać klienta. Strategia promocji polega właśnie na dobraniu ich proporcji. Jak wykorzystać poszczególne instrumenty, piszemy w tekstach o kampanii reklamowej, o PR w firmie i o tym, jak działa dobry program lojalnościowy. Dlaczego nagroda często działa lepiej niż zniżka, wyjaśnia tekst o ekonomii behawioralnej w akcjach promocyjnych.

Strategia push i pull

To najważniejszy podział strategii promocji, szczególnie w firmach, które sprzedają przez pośredników, takich jak hurtownie, sieci handlowe czy sklepy partnerskie.

Strategia push („pchania”) polega na tym, że producent kieruje działania promocyjne do pośredników, a ci „pchają” produkt dalej, do klienta końcowego. Narzędzia to głównie sprzedaż osobista, rabaty i warunki handlowe dla sklepów, materiały na półki, szkolenia dla sprzedawców i konkursy dla pośredników.

Strategia pull („przyciągania”) polega na tym, że producent kieruje działania promocyjne bezpośrednio do klienta końcowego. Klient, zainteresowany reklamą czy rekomendacją, sam szuka produktu i pyta o niego w sklepie, a sklep zamawia go u producenta. Produkt jest więc „wyciągany” przez kanał dystrybucji. Narzędzia to głównie reklama, PR, social media i współprace z twórcami.

Strategia pushStrategia pull
Do kogo kierowanaPośrednicy: hurtownie, sklepy, dystrybutorzyKlient końcowy
Główne narzędziaSprzedaż osobista, rabaty handlowe, materiały POSReklama, PR, social media, influencer marketing
Kiedy się sprawdzaProdukty kupowane impulsywnie, słaba rozpoznawalność marki, rynek B2BMarka znana lub wyróżniająca się, klient świadomie wybiera markę
RyzykoZależność od pośredników i ich marżyWysoki koszt budowania popytu

W praktyce większość firm łączy obie strategie. Duży producent napojów reklamuje się w telewizji (pull), a jednocześnie negocjuje z sieciami handlowymi miejsce na półce i ekspozytory przy kasie (push). Bez pull klienci nie pytają o produkt, bez push nie znajdą go na półce.

Strategia promocji a cykl życia produktu

Cele promocji zmieniają się w zależności od tego, na jakim etapie jest produkt:

EtapCel promocjiTypowe działania
WprowadzeniePoinformować, że produkt istniejeReklama, PR, próbki, pierwsze współprace z twórcami
WzrostWyróżnić się na tle konkurencjiReklama podkreślająca przewagi, budowanie społeczności
DojrzałośćPrzypominać i utrzymać klientówReklama przypominająca, programy lojalnościowe, promocje sprzedaży
SpadekOgraniczyć koszty, wyprzedać zapasyPromocje cenowe, komunikacja do stałych klientów

Etap dojrzałości bywa mylący. Wiele firm uznaje, że skoro wszyscy znają markę, to promocja nie jest już potrzebna. Badania nad tym, jak rosną marki, pokazują coś odwrotnego: marka, która przestaje się reklamować, powoli traci klientów na rzecz tych, które są widoczne. Piszemy o tym w tekście o budowaniu świadomości marki.

Model AIDA: jak dobrać instrumenty do etapu decyzji klienta

Klasyczny model AIDA opisuje drogę klienta w czterech krokach: uwaga (attention), zainteresowanie (interest), pragnienie (desire) i działanie (action). Przydaje się przy planowaniu promocji, bo na każdym etapie lepiej sprawdzają się inne instrumenty:

  • Uwaga: reklama o dużym zasięgu, PR, social media, nietypowe akcje.
  • Zainteresowanie: treści, które wyjaśniają, czym jest produkt i komu pomaga: poradniki, wideo, recenzje.
  • Pragnienie: opinie klientów, demonstracje, rekomendacje twórców, porównania.
  • Działanie: promocja sprzedaży, wyraźne wezwanie do działania, łatwy zakup, przypomnienia w e-mailach.

Model AIDA jest prosty, ale zakłada, że klient idzie po kolei od pierwszego do ostatniego kroku. W rzeczywistości ścieżki zakupowe są bardziej poplątane, dlatego Philip Kotler zaproponował nowszy model 5A, opisany w tekście o marketingu 5A.

Jak opracować strategię promocji krok po kroku

1. Przeanalizuj sytuację

Zacznij od tego, gdzie jesteś: jak rozpoznawalna jest marka, co robi konkurencja, jakie działania promocyjne już prowadzisz i co przyniosły. Bez tego łatwo powielić błędy albo wydać pieniądze tam, gdzie konkurencja jest najsilniejsza.

2. Określ grupę docelową

Kto kupuje, kto decyduje o zakupie i kto na tę decyzję wpływa? To nie zawsze ta sama osoba. Jak to zrobić, opisujemy w tekście o określaniu grupy docelowej.

3. Wyznacz cele

Cel promocji musi być konkretny i mierzalny, na przykład „zwiększyć rozpoznawalność marki wśród mieszkanek Krakowa w wieku od 25 do 45 lat” albo „pozyskać 200 nowych klientów w trzy miesiące”. Do każdego celu dobierz wskaźnik, który pokaże, czy go osiągnąłeś. Pomogą w tym wskaźniki KPI.

4. Ustal przekaz

Co klient ma zapamiętać? Dobry przekaz jest jeden, prosty i spójny we wszystkich kanałach. Powinien odpowiadać na pytanie, dlaczego warto wybrać Ciebie, a nie konkurencję.

5. Dobierz instrumenty i strategię

Na podstawie celów, grupy docelowej i etapu cyklu życia produktu zdecyduj, które instrumenty promocji wykorzystasz, w jakich proporcjach i czy stawiasz bardziej na push, czy na pull. Konkretne pomysły, od darmowych po płatne, znajdziesz w zestawieniu 20 sposobów na promowanie firmy.

6. Ustal budżet

Podręczniki opisują cztery klasyczne metody ustalania budżetu promocji:

  • Metoda możliwości finansowych: wydajesz tyle, na ile Cię stać. Prosta, ale nie wiąże budżetu z celami.
  • Metoda procentu od sprzedaży: budżet to określony procent obecnej lub planowanej sprzedaży. Łatwa do policzenia, ale sprawia, że przy spadku sprzedaży tniesz promocję, choć wtedy jest najbardziej potrzebna.
  • Metoda parytetu konkurencyjnego: wydajesz podobnie jak konkurenci. Chroni przed odstawaniem od rynku, ale zakłada, że konkurencja wie, co robi.
  • Metoda celów i zadań: najpierw określasz cele, potem działania potrzebne do ich osiągnięcia, a na końcu liczysz ich koszt. Najbardziej logiczna, ale wymaga najwięcej pracy.

Ile w praktyce kosztują poszczególne działania, opisujemy w tekście o tym, ile kosztuje marketing internetowy.

7. Zaplanuj harmonogram i pomiar

Rozpisz działania w czasie, z uwzględnieniem sezonowości. Ustal też, kiedy i jak sprawdzasz wyniki. Strategia promocji nie jest dokumentem na zawsze: warto wracać do niej co kwartał i przesuwać pieniądze tam, gdzie działają najlepiej.

Przykład: strategia promocji Miski i Łyżki

Kasia prowadzi pracownię ręcznie robionej ceramiki Miska i Łyżka. Sprzedaje przez własny sklep internetowy, a od niedawna także przez kilka sklepów z wyposażeniem wnętrz. Jej strategia promocji na rok wygląda tak:

  • Grupa docelowa: kobiety od 25 do 45 lat, które urządzają dom i cenią rękodzieło.
  • Cel: zwiększyć sprzedaż o 30%, w tym przez nowe sklepy partnerskie.
  • Przekaz: „ręcznie robiona ceramika do codziennych rytuałów, która służy latami”. Ważne, bo część klientów uważa ręcznie robioną ceramikę za piękną, ale delikatną.
  • Pull: Instagram z filmami z pracowni, współprace z twórczyniami piszącymi o gotowaniu, reklamy w Google i Meta kierujące do sklepu internetowego.
  • Push: atrakcyjne warunki hurtowe dla sklepów partnerskich, mały stojak z próbkami szkliw, krótkie szkolenie dla sprzedawców z tego, jak dbać o ceramikę.
  • Promocja sprzedaży: zestaw prezentowy na święta, bez stałych rabatów, żeby nie obniżać wartości marki.
  • Budżet: metoda celów i zadań, około 10% planowanej sprzedaży.
  • Pomiar: sprzedaż w sklepie internetowym i u partnerów, ROAS reklam, liczba zapytań od nowych sklepów.

Ograniczenia klasycznego podziału

Klasyczny podział na instrumenty promocji powstał w czasach, gdy reklama była w telewizji i prasie, a sprzedaż odbywała się w sklepie. W internecie granice się zacierają. Post twórcy na Instagramie jest jednocześnie reklamą, PR-em i rekomendacją. Kampania w wyszukiwarce łączy reklamę z marketingiem bezpośrednim, a newsletter z kodem rabatowym to marketing bezpośredni i promocja sprzedaży w jednym.

Dlatego dziś mówi się raczej o zintegrowanej komunikacji marketingowej, czyli o tym, żeby wszystkie działania mówiły jednym głosem i wzmacniały się nawzajem. Podział na instrumenty nadal pomaga uporządkować myślenie, ale nie warto traktować go zbyt sztywno.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest strategia promocji?

To długofalowy plan komunikacji firmy z rynkiem. Określa grupę docelową, cele, przekaz, instrumenty promocji i ich proporcje, budżet, harmonogram oraz sposób pomiaru efektów. Wynika ze strategii marketingowej i strategii marki.

Jakie są instrumenty promocji?

Klasycznie wyróżnia się pięć: reklamę, promocję sprzedaży, public relations, sprzedaż osobistą i marketing bezpośredni. W nowszych podręcznikach dochodzą między innymi wydarzenia i doświadczenia, marketing online i w mediach społecznościowych oraz marketing mobilny.

Czym różni się strategia push od pull?

W strategii push producent kieruje promocję do pośredników, takich jak hurtownie i sklepy, które „pchają” produkt do klienta. W strategii pull promocja trafia bezpośrednio do klienta końcowego, który sam szuka produktu i „wyciąga” go przez kanał dystrybucji. Większość firm łączy obie strategie.

Czym jest promotion mix?

To kompozycja instrumentów promocji, czyli decyzja, które instrumenty firma wykorzysta i w jakich proporcjach. Na przykład marka kosmetyków może postawić głównie na reklamę i influencer marketing, a producent maszyn przemysłowych na sprzedaż osobistą i targi.

Jak ustalić budżet na promocję?

Najczęściej stosuje się cztery metody: możliwości finansowych (ile nas stać), procentu od sprzedaży, parytetu konkurencyjnego (tyle, ile konkurencja) oraz celów i zadań (najpierw cele i działania, potem ich koszt). Ostatnia jest najbardziej logiczna, choć wymaga najwięcej pracy.

Czym różni się promocja od komunikacji marketingowej?

Promocja to tradycyjne określenie jednego z elementów marketingu mix, nastawione na przekaz od firmy do klienta. Komunikacja marketingowa to pojęcie szersze, które obejmuje też komunikację w obie strony, na przykład rozmowy z klientami w mediach społecznościowych. W nowszej literaturze oba pojęcia często używane są zamiennie.

Nie zmyślamy. Oto źródła:

Jeśli piszesz pracę zaliczeniową, od tych pozycji warto zacząć.

  • Philip Kotler, Kevin Lane Keller, „Marketing”, Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2016 (część o komunikacji marketingowej).
  • Jan W. Wiktor, „Komunikacja marketingowa. Modele, struktury, formy przekazu”, wyd. 2 zmienione i rozszerzone, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2013 (pierwsze wydanie ukazało się w 2001 roku jako „Promocja. System komunikacji przedsiębiorstwa z rynkiem”).

allegro biznes

Platforma Allegro Biznes wystartowała

80% Polaków nie ma możliwości pracy zdalnej