Wizerunek marki: czym jest, jak go zbadać i jak go kształtować

wizerunek marki
wizerunek marki

Wizerunek marki to obraz firmy w głowach klientów: skojarzenia, emocje i opinie, które pojawiają się, gdy słyszą jej nazwę. Firma może go kształtować, ale nie ma nad nim pełnej kontroli, bo powstaje z każdego kontaktu z marką, także z opinii innych ludzi. W tym tekście wyjaśniamy, czym jest wizerunek według literatury, czym różni się od tożsamości i reputacji marki, co go kształtuje, jak go zbadać i jak go poprawić, także po kryzysie. Na końcu pokazujemy przykład małego sklepu i bibliografię.

Czym jest wizerunek marki?

Wizerunek marki (ang. brand image) to sposób, w jaki marka jest postrzegana przez klientów. Kevin Lane Keller definiuje go jako postrzeganie marki odzwierciedlone w skojarzeniach, które klient ma z nią w pamięci (Keller, 1993). Według niego o sile wizerunku decydują trzy cechy tych skojarzeń:

  • siła: jak mocno i jak szybko skojarzenie przychodzi na myśl,
  • pozytywność: czy skojarzenie jest dla klienta korzystne,
  • unikalność: czy wyróżnia markę na tle konkurencji.

David Aaker zalicza skojarzenia z marką do czterech głównych źródeł jej wartości, obok świadomości marki, postrzeganej jakości i lojalności klientów (Aaker, 1991). Dobry wizerunek nie jest więc celem samym w sobie: przekłada się na to, czy klienci wybierają markę, płacą za nią więcej i do niej wracają.

Wizerunek jest efektem budowania marki. Firma decyduje, co chce komunikować, ale to, co faktycznie zostaje w głowach klientów, zależy też od produktu, obsługi, opinii innych i zwykłego przypadku.

Wizerunek a tożsamość marki: czym się różnią?

Te dwa pojęcia są często mylone. Jean-Noël Kapferer ujmuje różnicę prosto: tożsamość jest po stronie nadawcy, czyli marki, a wizerunek po stronie odbiorcy, czyli klienta (Kapferer, 2012).

Tożsamość markiWizerunek marki
Kto ją tworzyfirmaklienci, na podstawie wszystkich kontaktów z marką
PytanieKim chcemy być?Za kogo nas uważają?
Kontrolapełnaczęściowa
Przykładowe elementymisja, wartości, osobowość, key visual, ton komunikacjiskojarzenia, emocje, opinie, oceny
Jak się ją zmieniadecyzją strategicznąkonsekwentnymi działaniami, przez dłuższy czas

Celem jest jak najmniejsza luka między tożsamością a wizerunkiem: żeby klienci widzieli markę tak, jak ona sama chce być widziana. Osobowość marki, która pomaga tę lukę zmniejszać, często porządkuje się za pomocą archetypów marki.

Wizerunek a reputacja

Wizerunek to obraz marki w danym momencie i w oczach konkretnej grupy, na przykład klientów. Reputacja to ocena budowana latami, na podstawie tego, jak firma faktycznie się zachowuje, i obejmuje także pracowników, partnerów czy media. Można szybko zmienić wizerunek kampanią, ale reputację zmienia się tylko czynami.

Co kształtuje wizerunek marki?

  • Produkt lub usługa: jakość, cena, wygląd, opakowanie.
  • Komunikacja: reklamy, treści, media społecznościowe, ton wypowiedzi.
  • Doświadczenie klienta: obsługa, dostawa, reklamacje, szybkość odpowiedzi.
  • Ludzie: pracownicy, założyciele, twarze marki.
  • Opinie innych: recenzje, rekomendacje znajomych, twórcy internetowi.
  • Media i kontekst: publikacje prasowe, kryzysy, to, z kim marka współpracuje.

Wiele z tych elementów jest poza bezpośrednią kontrolą firmy. Dlatego wizerunek trzeba regularnie sprawdzać, a nie zakładać, że jest taki, jak zaplanowano.

Jak zbadać wizerunek marki?

Wizerunek da się zmierzyć. Mała firma może zrobić to sama, a student wykorzystać te metody w pracy dyplomowej.

  1. Ankieta ze swobodnymi skojarzeniami. Pytasz: „Z czym kojarzy Ci się marka X?” i zbierasz pierwsze odpowiedzi, które przychodzą do głowy. Częstość i ton odpowiedzi pokazują siłę i pozytywność skojarzeń. Jak przygotować ankietę, opisujemy w tekście o badaniach ankietowych.
  2. Dyferencjał semantyczny. Respondent ocenia markę na skalach między parami przeciwstawnych określeń, na przykład „tania i droga”, „nowoczesna i tradycyjna”, „delikatna i trwała”. Metodę opracowali Charles Osgood i współpracownicy (Osgood, Suci i Tannenbaum, 1957). Pozwala porównać markę z konkurencją i z tym, jak marka chciałaby być postrzegana.
  3. Personifikacja marki. Prosisz respondentów: „Gdyby ta marka była człowiekiem, jaki by był? Ile miałby lat, czym by się zajmował?”. To technika projekcyjna, która pomaga odkryć skojarzenia trudne do wyrażenia wprost.
  4. Analiza opinii i wzmianek. Przegląd recenzji, komentarzy i wzmianek w internecie pokazuje, jakimi słowami klienci sami opisują markę. Pomagają w tym narzędzia do monitoringu internetu.
  5. Porównanie z tożsamością. Wyniki zestawiasz z tym, jak marka chce być postrzegana. Różnice wskazują, nad czym pracować.

Jak kształtować i poprawiać wizerunek marki?

  • Zacznij od tożsamości. Wizerunek da się kształtować tylko wtedy, gdy marka wie, jaka chce być. Pomoże w tym strategia marki i jasne pozycjonowanie marki.
  • Bądź spójny we wszystkich kanałach. Ten sam ton, wygląd i obietnica na stronie, w social mediach, w obsłudze i w paczce.
  • Dostarczaj to, co obiecujesz. Najlepsza kampania nie naprawi wizerunku, jeśli produkt lub obsługa go podważają.
  • Pokazuj dowody. Opinie klientów, kulisy pracy, liczby i certyfikaty działają lepiej niż deklaracje.
  • Wybieraj partnerów z rozwagą. Twórcy i marki, z którymi współpracujesz, przenoszą na Ciebie swoje skojarzenia.
  • Odpowiadaj na krytykę. Szybka, rzeczowa reakcja na negatywną opinię często poprawia wizerunek bardziej niż brak krytyki.

Wizerunek po kryzysie

Kryzys wizerunkowy to sytuacja, w której zdarzenie lub publikacja nagle podważa zaufanie do marki. Najważniejsze zasady to szybka reakcja, przyznanie się do błędu, jeśli do niego doszło, konkretne działania naprawcze i komunikowanie ich, a nie tylko przeprosiny. Przykłady z polskiego rynku opisujemy w zestawieniu największych kryzysów wizerunkowych.

Kampania wizerunkowa: czym jest?

Kampania wizerunkowa ma przede wszystkim zmienić lub wzmocnić to, jak marka jest postrzegana, a nie od razu sprzedać konkretny produkt. Pokazuje wartości, ludzi i historie marki, często w formie spotu, serii treści albo akcji społecznej. Kampania sprzedażowa skupia się na ofercie, cenie i szybkiej reakcji. Obie się uzupełniają: kampania wizerunkowa sprawia, że kolejne kampanie sprzedażowe trafiają na lepszy grunt. Przykład kampanii wizerunkowej opisywaliśmy przy okazji nowej kampanii mBanku. Efekty kampanii wizerunkowej mierzy się zwykle zmianą skojarzeń i świadomości marki, a nie samą sprzedażą.

Przykład w praktyce: Miska i Łyżka bada swój wizerunek

W naszych poradnikach posługujemy się przykładem Miski i Łyżki, wymyślonego małego sklepu z ręcznie robioną ceramiką. Tożsamość marki opiera się na archetypie Twórcy z elementami Opiekuna, a obietnica brzmi: „ręcznie robiona ceramika do codziennych rytuałów, która służy latami”.

  1. Badanie. Właścicielka wysłała krótką ankietę do osób zapisanych na newsletter. Zapytała o pierwsze skojarzenia z marką i poprosiła o ocenę na kilku skalach dyferencjału semantycznego, między innymi „delikatna i trwała” oraz „na co dzień i od święta”.
  2. Wynik. Najczęstsze skojarzenia to „piękna”, „ręcznie robiona” i „na prezent”. Na skalach marka wypadła jednak bliżej „delikatna” i „od święta”.
  3. Luka. Marka chciała kojarzyć się z trwałością i codziennym używaniem, a klientki widziały ją jako piękną, ale delikatną i odświętną. To oznaczało, że część osób nie kupuje kubków do codziennego picia kawy.
  4. Działania. Sklep dodał do opisów produktów informację o tym, że ceramikę można myć w zmywarce, zaczął dołączać kartę pielęgnacji i nagrał krótki film z codziennym używaniem kubków. W social mediach pojawiły się zdjęcia klientek z porannej kawy, a nie tylko aranżacje stołu.
  5. Kontrola. Po pół roku powtórzone badanie pokazało przesunięcie w stronę „trwała” i „na co dzień”.

Wniosek: wizerunek nie zawsze jest zły, gdy różni się od tożsamości. Tu był pozytywny, ale niepełny, i właśnie to ograniczało sprzedaż.

Najczęstsze błędy

  • Zakładanie, że wizerunek jest taki, jak w strategii. Bez badania nie wiesz, jak marka jest naprawdę postrzegana.
  • Mylenie wizerunku z logo. Nowe logo nie zmieni skojarzeń, jeśli reszta się nie zmienia.
  • Obietnice bez pokrycia. Kampania mówi jedno, a produkt i obsługa drugie.
  • Brak reakcji na krytykę. Przemilczana negatywna opinia zostaje w sieci na długo.
  • Niespójność. Inny styl w każdym kanale rozmywa obraz marki.
  • Gwałtowne zmiany kierunku. Co kilka miesięcy inna osobowość marki uniemożliwia zbudowanie trwałych skojarzeń.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest wizerunek marki?

To obraz marki w głowach klientów: zbiór skojarzeń, emocji i opinii, które pojawiają się, gdy myślą o firmie. Według Kellera wizerunek to postrzeganie marki odzwierciedlone w skojarzeniach, które klient ma z nią w pamięci.

Wizerunek a tożsamość marki: czym się różnią?

Tożsamość to to, jak marka sama chce być postrzegana: jej misja, wartości, osobowość i wygląd. Wizerunek to to, jak klienci faktycznie ją postrzegają. Tożsamość tworzy firma, a wizerunek powstaje w głowach odbiorców.

Jak zbadać wizerunek marki?

Najprostsze metody to ankieta ze swobodnymi skojarzeniami, ocena marki na skalach dyferencjału semantycznego, personifikacja marki („gdyby marka była człowiekiem…”) oraz analiza opinii i wzmianek w internecie. Wyniki warto porównać z tym, jak marka chce być postrzegana.

Jak budować pozytywny wizerunek firmy?

Określ, jaka marka ma być, komunikuj to spójnie we wszystkich kanałach, dostarczaj to, co obiecujesz, pokazuj dowody w postaci opinii i kulis pracy, odpowiadaj na krytykę i regularnie sprawdzaj, jak marka jest postrzegana.

Co to jest kampania wizerunkowa?

To kampania, której głównym celem jest zmiana lub wzmocnienie tego, jak marka jest postrzegana, a nie bezpośrednia sprzedaż. Pokazuje wartości, ludzi i historie marki. Jej efekty mierzy się zmianą skojarzeń i świadomości marki.

Jak poprawić wizerunek marki po kryzysie?

Zareaguj szybko, przyznaj się do błędu, jeśli do niego doszło, wprowadź konkretne zmiany i informuj o nich. Zaufanie odbudowuje się czynami i konsekwencją, a nie samą kampanią.

Wizerunek marki a reputacja: czym się różnią?

Wizerunek to obraz marki w danym momencie w oczach konkretnej grupy, na przykład klientów. Reputacja to ocena budowana latami na podstawie zachowania firmy, wśród szerszego grona: klientów, pracowników, partnerów i mediów.

Wizerunek marki to to, jak klienci naprawdę postrzegają firmę, a nie to, co firma o sobie mówi. Powstaje z produktu, komunikacji, obsługi i opinii innych, więc trzeba go regularnie badać, porównywać z tożsamością marki i zmniejszać różnice między nimi konsekwentnymi działaniami. Najlepsze metody na start to ankieta ze skojarzeniami, dyferencjał semantyczny i analiza opinii, a najlepszy sposób na poprawę to spełnianie obietnic.

Źrodła

  • Aaker D.A. (1991), Managing Brand Equity: Capitalizing on the Value of a Brand Name, Free Press, New York.
  • Kapferer J.N. (2012), The New Strategic Brand Management: Advanced Insights and Strategic Thinking, wyd. 5, Kogan Page, London.
  • Keller K.L. (1993), Conceptualizing, Measuring, and Managing Customer-Based Brand Equity, „Journal of Marketing”, vol. 57, nr 1, s. 1 do 22.
  • Osgood C.E., Suci G.J., Tannenbaum P.H. (1957), The Measurement of Meaning, University of Illinois Press, Urbana.
audyt ux

Kiedy warto skorzystać z audytu UX?

Jak tworzyć video

Praktyczny poradnik jak stworzyć skuteczne video do kampanii performance wg Bartłomieja Foszer