Wizerunek marki to obraz firmy w głowach klientów: skojarzenia, emocje i opinie, które pojawiają się, gdy słyszą jej nazwę. Firma może go kształtować, ale nie ma nad nim pełnej kontroli, bo powstaje z każdego kontaktu z marką, także z opinii innych ludzi. W tym tekście wyjaśniamy, czym jest wizerunek według literatury, czym różni się od tożsamości i reputacji marki, co go kształtuje, jak go zbadać i jak go poprawić, także po kryzysie. Na końcu pokazujemy przykład małego sklepu i bibliografię.
Czym jest wizerunek marki?
Wizerunek marki (ang. brand image) to sposób, w jaki marka jest postrzegana przez klientów. Kevin Lane Keller definiuje go jako postrzeganie marki odzwierciedlone w skojarzeniach, które klient ma z nią w pamięci (Keller, 1993). Według niego o sile wizerunku decydują trzy cechy tych skojarzeń:
- siła: jak mocno i jak szybko skojarzenie przychodzi na myśl,
- pozytywność: czy skojarzenie jest dla klienta korzystne,
- unikalność: czy wyróżnia markę na tle konkurencji.
David Aaker zalicza skojarzenia z marką do czterech głównych źródeł jej wartości, obok świadomości marki, postrzeganej jakości i lojalności klientów (Aaker, 1991). Dobry wizerunek nie jest więc celem samym w sobie: przekłada się na to, czy klienci wybierają markę, płacą za nią więcej i do niej wracają.
Wizerunek jest efektem budowania marki. Firma decyduje, co chce komunikować, ale to, co faktycznie zostaje w głowach klientów, zależy też od produktu, obsługi, opinii innych i zwykłego przypadku.
Wizerunek a tożsamość marki: czym się różnią?
Te dwa pojęcia są często mylone. Jean-Noël Kapferer ujmuje różnicę prosto: tożsamość jest po stronie nadawcy, czyli marki, a wizerunek po stronie odbiorcy, czyli klienta (Kapferer, 2012).
| Tożsamość marki | Wizerunek marki | |
|---|---|---|
| Kto ją tworzy | firma | klienci, na podstawie wszystkich kontaktów z marką |
| Pytanie | Kim chcemy być? | Za kogo nas uważają? |
| Kontrola | pełna | częściowa |
| Przykładowe elementy | misja, wartości, osobowość, key visual, ton komunikacji | skojarzenia, emocje, opinie, oceny |
| Jak się ją zmienia | decyzją strategiczną | konsekwentnymi działaniami, przez dłuższy czas |
Celem jest jak najmniejsza luka między tożsamością a wizerunkiem: żeby klienci widzieli markę tak, jak ona sama chce być widziana. Osobowość marki, która pomaga tę lukę zmniejszać, często porządkuje się za pomocą archetypów marki.
Wizerunek a reputacja
Wizerunek to obraz marki w danym momencie i w oczach konkretnej grupy, na przykład klientów. Reputacja to ocena budowana latami, na podstawie tego, jak firma faktycznie się zachowuje, i obejmuje także pracowników, partnerów czy media. Można szybko zmienić wizerunek kampanią, ale reputację zmienia się tylko czynami.
Co kształtuje wizerunek marki?
- Produkt lub usługa: jakość, cena, wygląd, opakowanie.
- Komunikacja: reklamy, treści, media społecznościowe, ton wypowiedzi.
- Doświadczenie klienta: obsługa, dostawa, reklamacje, szybkość odpowiedzi.
- Ludzie: pracownicy, założyciele, twarze marki.
- Opinie innych: recenzje, rekomendacje znajomych, twórcy internetowi.
- Media i kontekst: publikacje prasowe, kryzysy, to, z kim marka współpracuje.
Wiele z tych elementów jest poza bezpośrednią kontrolą firmy. Dlatego wizerunek trzeba regularnie sprawdzać, a nie zakładać, że jest taki, jak zaplanowano.
Jak zbadać wizerunek marki?
Wizerunek da się zmierzyć. Mała firma może zrobić to sama, a student wykorzystać te metody w pracy dyplomowej.
- Ankieta ze swobodnymi skojarzeniami. Pytasz: „Z czym kojarzy Ci się marka X?” i zbierasz pierwsze odpowiedzi, które przychodzą do głowy. Częstość i ton odpowiedzi pokazują siłę i pozytywność skojarzeń. Jak przygotować ankietę, opisujemy w tekście o badaniach ankietowych.
- Dyferencjał semantyczny. Respondent ocenia markę na skalach między parami przeciwstawnych określeń, na przykład „tania i droga”, „nowoczesna i tradycyjna”, „delikatna i trwała”. Metodę opracowali Charles Osgood i współpracownicy (Osgood, Suci i Tannenbaum, 1957). Pozwala porównać markę z konkurencją i z tym, jak marka chciałaby być postrzegana.
- Personifikacja marki. Prosisz respondentów: „Gdyby ta marka była człowiekiem, jaki by był? Ile miałby lat, czym by się zajmował?”. To technika projekcyjna, która pomaga odkryć skojarzenia trudne do wyrażenia wprost.
- Analiza opinii i wzmianek. Przegląd recenzji, komentarzy i wzmianek w internecie pokazuje, jakimi słowami klienci sami opisują markę. Pomagają w tym narzędzia do monitoringu internetu.
- Porównanie z tożsamością. Wyniki zestawiasz z tym, jak marka chce być postrzegana. Różnice wskazują, nad czym pracować.
Jak kształtować i poprawiać wizerunek marki?
- Zacznij od tożsamości. Wizerunek da się kształtować tylko wtedy, gdy marka wie, jaka chce być. Pomoże w tym strategia marki i jasne pozycjonowanie marki.
- Bądź spójny we wszystkich kanałach. Ten sam ton, wygląd i obietnica na stronie, w social mediach, w obsłudze i w paczce.
- Dostarczaj to, co obiecujesz. Najlepsza kampania nie naprawi wizerunku, jeśli produkt lub obsługa go podważają.
- Pokazuj dowody. Opinie klientów, kulisy pracy, liczby i certyfikaty działają lepiej niż deklaracje.
- Wybieraj partnerów z rozwagą. Twórcy i marki, z którymi współpracujesz, przenoszą na Ciebie swoje skojarzenia.
- Odpowiadaj na krytykę. Szybka, rzeczowa reakcja na negatywną opinię często poprawia wizerunek bardziej niż brak krytyki.
Wizerunek po kryzysie
Kryzys wizerunkowy to sytuacja, w której zdarzenie lub publikacja nagle podważa zaufanie do marki. Najważniejsze zasady to szybka reakcja, przyznanie się do błędu, jeśli do niego doszło, konkretne działania naprawcze i komunikowanie ich, a nie tylko przeprosiny. Przykłady z polskiego rynku opisujemy w zestawieniu największych kryzysów wizerunkowych.
Kampania wizerunkowa: czym jest?
Kampania wizerunkowa ma przede wszystkim zmienić lub wzmocnić to, jak marka jest postrzegana, a nie od razu sprzedać konkretny produkt. Pokazuje wartości, ludzi i historie marki, często w formie spotu, serii treści albo akcji społecznej. Kampania sprzedażowa skupia się na ofercie, cenie i szybkiej reakcji. Obie się uzupełniają: kampania wizerunkowa sprawia, że kolejne kampanie sprzedażowe trafiają na lepszy grunt. Przykład kampanii wizerunkowej opisywaliśmy przy okazji nowej kampanii mBanku. Efekty kampanii wizerunkowej mierzy się zwykle zmianą skojarzeń i świadomości marki, a nie samą sprzedażą.
Przykład w praktyce: Miska i Łyżka bada swój wizerunek
W naszych poradnikach posługujemy się przykładem Miski i Łyżki, wymyślonego małego sklepu z ręcznie robioną ceramiką. Tożsamość marki opiera się na archetypie Twórcy z elementami Opiekuna, a obietnica brzmi: „ręcznie robiona ceramika do codziennych rytuałów, która służy latami”.
- Badanie. Właścicielka wysłała krótką ankietę do osób zapisanych na newsletter. Zapytała o pierwsze skojarzenia z marką i poprosiła o ocenę na kilku skalach dyferencjału semantycznego, między innymi „delikatna i trwała” oraz „na co dzień i od święta”.
- Wynik. Najczęstsze skojarzenia to „piękna”, „ręcznie robiona” i „na prezent”. Na skalach marka wypadła jednak bliżej „delikatna” i „od święta”.
- Luka. Marka chciała kojarzyć się z trwałością i codziennym używaniem, a klientki widziały ją jako piękną, ale delikatną i odświętną. To oznaczało, że część osób nie kupuje kubków do codziennego picia kawy.
- Działania. Sklep dodał do opisów produktów informację o tym, że ceramikę można myć w zmywarce, zaczął dołączać kartę pielęgnacji i nagrał krótki film z codziennym używaniem kubków. W social mediach pojawiły się zdjęcia klientek z porannej kawy, a nie tylko aranżacje stołu.
- Kontrola. Po pół roku powtórzone badanie pokazało przesunięcie w stronę „trwała” i „na co dzień”.
Wniosek: wizerunek nie zawsze jest zły, gdy różni się od tożsamości. Tu był pozytywny, ale niepełny, i właśnie to ograniczało sprzedaż.
Najczęstsze błędy
- Zakładanie, że wizerunek jest taki, jak w strategii. Bez badania nie wiesz, jak marka jest naprawdę postrzegana.
- Mylenie wizerunku z logo. Nowe logo nie zmieni skojarzeń, jeśli reszta się nie zmienia.
- Obietnice bez pokrycia. Kampania mówi jedno, a produkt i obsługa drugie.
- Brak reakcji na krytykę. Przemilczana negatywna opinia zostaje w sieci na długo.
- Niespójność. Inny styl w każdym kanale rozmywa obraz marki.
- Gwałtowne zmiany kierunku. Co kilka miesięcy inna osobowość marki uniemożliwia zbudowanie trwałych skojarzeń.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest wizerunek marki?
To obraz marki w głowach klientów: zbiór skojarzeń, emocji i opinii, które pojawiają się, gdy myślą o firmie. Według Kellera wizerunek to postrzeganie marki odzwierciedlone w skojarzeniach, które klient ma z nią w pamięci.
Wizerunek a tożsamość marki: czym się różnią?
Tożsamość to to, jak marka sama chce być postrzegana: jej misja, wartości, osobowość i wygląd. Wizerunek to to, jak klienci faktycznie ją postrzegają. Tożsamość tworzy firma, a wizerunek powstaje w głowach odbiorców.
Jak zbadać wizerunek marki?
Najprostsze metody to ankieta ze swobodnymi skojarzeniami, ocena marki na skalach dyferencjału semantycznego, personifikacja marki („gdyby marka była człowiekiem…”) oraz analiza opinii i wzmianek w internecie. Wyniki warto porównać z tym, jak marka chce być postrzegana.
Jak budować pozytywny wizerunek firmy?
Określ, jaka marka ma być, komunikuj to spójnie we wszystkich kanałach, dostarczaj to, co obiecujesz, pokazuj dowody w postaci opinii i kulis pracy, odpowiadaj na krytykę i regularnie sprawdzaj, jak marka jest postrzegana.
Co to jest kampania wizerunkowa?
To kampania, której głównym celem jest zmiana lub wzmocnienie tego, jak marka jest postrzegana, a nie bezpośrednia sprzedaż. Pokazuje wartości, ludzi i historie marki. Jej efekty mierzy się zmianą skojarzeń i świadomości marki.
Jak poprawić wizerunek marki po kryzysie?
Zareaguj szybko, przyznaj się do błędu, jeśli do niego doszło, wprowadź konkretne zmiany i informuj o nich. Zaufanie odbudowuje się czynami i konsekwencją, a nie samą kampanią.
Wizerunek marki a reputacja: czym się różnią?
Wizerunek to obraz marki w danym momencie w oczach konkretnej grupy, na przykład klientów. Reputacja to ocena budowana latami na podstawie zachowania firmy, wśród szerszego grona: klientów, pracowników, partnerów i mediów.
Wizerunek marki to to, jak klienci naprawdę postrzegają firmę, a nie to, co firma o sobie mówi. Powstaje z produktu, komunikacji, obsługi i opinii innych, więc trzeba go regularnie badać, porównywać z tożsamością marki i zmniejszać różnice między nimi konsekwentnymi działaniami. Najlepsze metody na start to ankieta ze skojarzeniami, dyferencjał semantyczny i analiza opinii, a najlepszy sposób na poprawę to spełnianie obietnic.
Źrodła
- Aaker D.A. (1991), Managing Brand Equity: Capitalizing on the Value of a Brand Name, Free Press, New York.
- Kapferer J.N. (2012), The New Strategic Brand Management: Advanced Insights and Strategic Thinking, wyd. 5, Kogan Page, London.
- Keller K.L. (1993), Conceptualizing, Measuring, and Managing Customer-Based Brand Equity, „Journal of Marketing”, vol. 57, nr 1, s. 1 do 22.
- Osgood C.E., Suci G.J., Tannenbaum P.H. (1957), The Measurement of Meaning, University of Illinois Press, Urbana.


